Bir konuyu öğrenirken çoğumuz aynı yönteme başvururuz: Metni tekrar tekrar okur, önemli yerlerin altını çizer ve konuya ne kadar hâkim olduğumuzu düşünürüz. Üstelik metni yeniden okudukça konu daha tanıdık gelir. Bu da bize gerçekten öğrendiğimiz hissini verir.
Peki ya bu his yanıltıcıysa?
Henry L. Roediger III ve Jeffrey D. Karpicke’nin 2006 yılında yayımladığı “Test-Enhanced Learning: Taking Memory Tests Improves Long-Term Retention” başlıklı çalışma, öğrenme biçimimize ilişkin oldukça önemli bir noktaya dikkat çekiyor: Test olmak yalnızca bildiklerimizi ölçmez; aynı zamanda daha iyi öğrenmemize yardımcı olabilir.
Tekrar okumak mı, kendini test etmek mi?
Araştırmacılar öğrencilerden bilimsel konular hakkında kısa metinler okumalarını istedi. Öğrenciler daha sonra ya metni tekrar çalıştı ya da metni kapatıp hatırladıkları bilgileri yazmaya çalıştı.
İlk bakışta tekrar çalışma daha başarılı görünüyordu. Öğrenmeden yalnızca 5 dakika sonra yapılan testte, tekrar çalışan öğrenciler bilgilerin %81’ini hatırlarken test yapan öğrenciler %75'ini hatırladı.
Fakat birkaç gün geçince tablo değişti.
İki gün sonra test yapanlar %68, tekrar çalışanlar ise %54 oranında hatırlama gösterdi. Bir hafta sonra ise oranlar sırasıyla %56 ve %42 oldu. Yani kısa vadede tekrar okumak avantajlı görünürken, zaman geçtikçe test etmenin avantajı ortaya çıktı.
Bu sonuç, öğrenmenin yalnızca o anda ne kadar iyi performans gösterdiğimizle değerlendirilmemesi gerektiğini gösteriyor.
Beynimizi hatırlamaya zorlamak neden önemli?
Bir metni yeniden okuduğumuzda bilgi gözümüzün önündedir. Dolayısıyla onu tanımak kolaydır. Ancak kitabı kapatıp “Bu konudan ne hatırlıyorum?” diye sorduğumuzda iş değişir.
Artık bilgiyi hafızadan geri çağırmamız gerekir.
Araştırmanın önemli bulgularından biri de testlerde geri bildirim verilmemesine rağmen test etmenin uzun vadeli fayda sağlamasıydı. Bu nedenle etkinin yalnızca öğrencilerin test sırasında metne yeniden maruz kalmasından kaynaklanmadığı düşünülüyor. Test, gelecekte ihtiyaç duyacağımız hatırlama becerisinin kendisini çalıştırıyor.
Başka bir ifadeyle, hatırlama pratiği yapmak hatırlama becerisini güçlendiriyor.
Daha fazla okumak her zaman daha fazla öğrenmek anlamına gelmiyor
İkinci deney bu noktayı daha da çarpıcı biçimde ortaya koyuyor.
Araştırmacılar öğrencileri üç gruba ayırdı:
- Bir grup metni dört kez çalıştı.
- Bir grup metni üç kez çalışıp bir kez test oldu.
- Bir grup ise metni yalnızca bir kez çalışıp üç kez test oldu.
Bir hafta sonraki sonuçlarda, en fazla test olan grup bilgilerin %61’ini, bir test olan grup %56’sını, yalnızca tekrar çalışan grup ise %40’ını hatırladı.
Dahası, dört kez çalışan öğrenciler metni toplamda yaklaşık 14,2 kez okurken, üç kez test olan öğrenciler yalnızca yaklaşık 3,4 kez okumuştu. Buna rağmen bir hafta sonra test olan öğrenciler çok daha iyi hatırladı.
Bu bulgu bize önemli bir ders veriyor:
Öğrenme süresini artırmak ile öğrenmenin kalitesini artırmak aynı şey değildir.
“Çok iyi öğrendim” hissine dikkat
Araştırmanın belki de en ilginç taraflarından biri öğrencilerin kendi öğrenmelerini değerlendirme biçimiydi.
Metni tekrar tekrar çalışan öğrenciler, bir hafta sonra bilgileri daha iyi hatırlayacaklarını düşünüyordu. Ancak gerçek performansları bunun tam tersini gösterdi: Uzun vadede en düşük hatırlama bu grupta ortaya çıktı.
Burada önemli bir ayrım ortaya çıkıyor:
Bir şeyi tanımak, onu gerçekten hatırlayabilmekle aynı değildir.
Metni okurken “Evet, bunu biliyorum” demek kolaydır. Fakat metni kapattığımızda bilgiyi kendi başımıza açıklayamıyorsak, öğrenmemizin düşündüğümüz kadar sağlam olmadığı ortaya çıkabilir.
Peki ders çalışırken ne yapmalı?
Bu araştırmadan hareketle ders çalışma yöntemimizi tamamen değiştirmemiz gerekmiyor. Ancak tekrar okumayı tek yöntem olmaktan çıkarmak oldukça anlamlı.
Örneğin bir konuyu okuduktan sonra kitabı veya notları kapatıp kendimize şu soruları sorabiliriz:
“Bu konunun temel fikri neydi?”
“Hatırladığım üç önemli nokta ne?”
“Bu konuyu bir başkasına nasıl anlatırdım?”
“Notlara bakmadan hangi örnekleri verebilirim?”
Daha sonra notlara dönüp neleri hatırlayamadığımızı kontrol edebiliriz.
Böylece çalışma sürecinde yalnızca bilgiyi tekrar görmek yerine, bilgiyi hafızadan geri çağırma pratiği yapmış oluruz.
Kısa vadede zor, uzun vadede güçlü
Roediger ve Karpicke’nin çalışmasının temel mesajı aslında oldukça basit:
Kolay hissettiren çalışma yöntemi her zaman en etkili yöntem değildir.
Tekrar okumak kısa vadede daha rahat ve başarılı hissettirebilir. Test olmak ise daha zorlayıcıdır. Fakat araştırmada görüldüğü üzere bu zorluk, uzun vadeli hatırlama açısından avantaj sağlayabiliyor. Araştırmacılar bunu öğrenme sırasında ortaya çıkan “desirable difficulty”, yani uzun vadeli öğrenmeye katkı sağlayan yararlı bir zorluk olarak ele alıyor.
Bu yüzden bir sonraki çalışma seansında yalnızca “Bu konuyu kaç kez okudum?” diye sormak yerine başka bir soru sormak daha faydalı olabilir:
“Notlara bakmadan ne kadarını hatırlayabiliyorum?”
Çünkü bazen daha fazla okumak değil, daha fazla hatırlamaya çalışmak öğrenmenin anahtarıdır.
